Hassan Al-Banna

Latar Belakang dan Keturunan

Hassan Al-Banna dilahirkan pada 14 Oktober 1906 (bersamaan 1324H) di desa Al-Mahmudiyyah, Wilayah Al-Buhairah, di utara Mesir.

Nama penuh beliau ialah Hassan Ahmad Abdul Rahman Muhammad Al-Banna. Bapanya, Syeikh Ahmad Abdul Rahman Al-Banna — turut dikenali dengan gelaran As-Sa’ati (tukang jam) kerana pekerjaan sampingannya membaiki jam — merupakan seorang imam, guru agama tempatan, dan penulis beberapa karya berkaitan hadis dan fiqh. Latar belakang keluarga yang taat beragama ini banyak membentuk asuhan awal Hassan Al-Banna.

Beliau merupakan anak sulung dalam keluarganya. Salah seorang adik lelakinya turut terlibat bersamanya dalam peristiwa pembunuhan pada tahun 1949.

Pendidikan

Pendidikan awal Hassan Al-Banna diterima terus daripada bapanya, yang membimbingnya menghafal Al-Quran dan asas ilmu agama sejak kecil. Beliau kemudiannya melanjutkan pelajaran di Madrasah Ar-Rasyad Ad-Diniyyah sebelum berpindah ke sebuah sekolah menengah agama tempatan.

Sepanjang zaman persekolahannya, beliau turut aktif dalam pertubuhan pembanterasan akhlak buruk di kalangan pelajar setempat — satu minat awal terhadap kerja dakwah dan pembaikan sosial yang berterusan sepanjang hayatnya.

Pada tahun 1923, Hassan Al-Banna melanjutkan pengajian ke Darul Ulum di Kaherah, sebuah maktab perguruan kebangsaan yang menggabungkan kurikulum ilmu Islam tradisional dengan mata pelajaran Barat moden. Beliau tamat pengajian di sana pada tahun 1927 dengan keputusan cemerlang.

Guru dan Sanad Keilmuan

Guru agama pertama dan paling berpengaruh bagi Hassan Al-Banna ialah bapanya sendiri, Syeikh Ahmad Abdul Rahman Al-Banna, yang mengajarnya menghafal Al-Quran serta asas hadis dan fiqh sejak kecil. Antara guru lain yang turut membimbing beliau semasa di peringkat persekolahan awal ialah Syeikh Muhammad Zahran.

Berbeza daripada rangkaian sanad periwayatan hadis yang panjang seperti dalam kalangan ahli hadis klasik, warisan keilmuan Hassan Al-Banna lebih tertumpu kepada gerakan tarbiah dan dakwah yang disebarkan melalui pengikut dan pelapisnya dalam Ikhwanul Muslimin. Antara tokoh yang rapat dengan beliau dan meneruskan penyebaran pemikirannya ialah Sa’id Ramadan, menantu beliau, yang aktif membawa gerakan dan pemikiran Ikhwanul Muslimin ke peringkat antarabangsa selepas kewafatan Hassan Al-Banna.

Kerjaya dan Sumbangan

Sejurus tamat pengajian pada tahun 1927, Hassan Al-Banna mula bertugas sebagai guru sekolah rendah di bandar Ismailiyyah, sebuah kawasan di zon Terusan Suez yang ketika itu didiami ramai warga asing dan menempatkan pangkalan tentera British. Pendedahan kepada penjajahan asing dan westernisasi di sana turut mencetuskan keresahan beliau terhadap keadaan umat Islam Mesir ketika itu.

Pada Mac 1928, bersama enam orang rakan sekerjanya di Ismailiyyah, Hassan Al-Banna menubuhkan gerakan Ikhwanul Muslimin (Al-Ikhwan Al-Muslimun) — sebuah pertubuhan dakwah dan kebajikan yang matlamat awalnya menyeru masyarakat kembali kepada ajaran Islam melalui pendidikan, kelas malam, dan aktiviti sosial.

Pada tahun 1933, pusat gerakan Ikhwanul Muslimin berpindah ke Kaherah selepas Hassan Al-Banna sendiri dipindahkan bertugas ke sana. Di bawah kepimpinan beliau sebagai Al-Mursyid Al-’Am (Ketua Umum) yang pertama, gerakan ini berkembang pesat — daripada sebuah kumpulan kecil di Ismailiyyah kepada sebuah pertubuhan dengan cawangan di serata Mesir dan sebahagian Dunia Arab menjelang akhir tahun 1930-an dan 1940-an.

Menjelang lewat tahun 1940-an, hubungan antara Ikhwanul Muslimin dengan kerajaan Mesir menjadi tegang. Pada Disember 1948, kerajaan Mesir mengisytiharkan Ikhwanul Muslimin sebagai haram selepas gerakan itu disyaki terlibat dalam beberapa insiden keganasan. Perdana Menteri Mesir ketika itu turut dibunuh oleh seorang ahli muda gerakan tersebut tidak lama selepas pengharaman itu diumumkan.

Manhaj dan Pemikiran

Hassan Al-Banna menekankan bahawa Islam ialah satu sistem hidup yang menyeluruh (syumul), merangkumi aspek akidah, ibadah, akhlak, pendidikan, sosial, ekonomi dan pentadbiran — bukan sekadar amalan ritual peribadi. Pendekatan dakwah beliau menekankan tarbiah berperingkat: memperkenalkan dakwah asas kepada masyarakat umum, membentuk keperibadian anggota melalui usrah dan latihan, sebelum melibatkan mereka dalam kerja-kerja perjuangan Islam yang lebih besar.

Dari sudut akidah dan fiqh, Hassan Al-Banna dikenali menekankan semangat perpaduan ummah merentasi mazhab, dan tidak menggalakkan perbalahan antara mazhab fiqh atau puak yang berbeza dalam kalangan Ahli Sunnah wal Jamaah. Pada peringkat awal hidupnya beliau turut mempunyai ikatan dengan tarekat sufi Al-Hasafiyyah, walaupun gerakan Ikhwanul Muslimin yang diasaskannya kemudiannya berkembang menjadi sebuah gerakan dakwah dan sosial yang lebih luas skopnya berbanding sekadar tarekat sufi. [PERLU SEMAK]

Beliau turut dikenali kerana penekanan terhadap konsep jihad sebagai sebahagian daripada kewajipan agama dalam konteks mempertahankan diri dan tanah air daripada penjajahan, di samping usaha membangunkan kekuatan dalaman ummah Islam melalui pendidikan dan pembinaan akhlak.

Karya

Pemikiran dan arahan dakwah Hassan Al-Banna kebanyakannya terkandung dalam bentuk risalah-risalah pendek yang kemudiannya dihimpunkan selepas kewafatan beliau sebagai Majmu’at Rasa’il (turut dikenali dalam kalangan pembaca Melayu sebagai Risalah Pergerakan). Antara risalah penting di dalamnya termasuklah:

• Risalah Ta’lim — teks asas mengenai rukun bai’ah dan disiplin keahlian Ikhwanul Muslimin.
• Risalah Da’watuna (Dakwah Kami) — menghuraikan asas dan matlamat dakwah gerakan.
• Risalah Ila Ayyi Syai’in Nad’un Nas (Kepada Apa Kami Menyeru Manusia) — seruan dakwah kepada masyarakat umum.

Selain himpunan risalah tersebut, beliau turut meninggalkan sebuah memoir yang dikenali sebagai Mudzakkirat Ad-Da’wah wad-Da’iyah (Memoir Dakwah dan Pendakwah), yang menceritakan pengalaman hidup dan perjalanan dakwah beliau sejak kecil sehingga penubuhan Ikhwanul Muslimin.

Warisan dan Pengaruh

Pada 12 Februari 1949, Hassan Al-Banna ditembak mati di Kaherah tidak lama selepas kerajaan Mesir mengharamkan Ikhwanul Muslimin. Ramai sejarawan berpendapat pembunuhan itu dilakukan dengan pengetahuan atau penglibatan pihak berkuasa keselamatan kerajaan Mesir ketika itu, walaupun butiran tepat dalangnya kekal diperdebatkan. Beliau meninggal dunia pada usia 42 tahun, dan sejak itu dikenali di kalangan pengikutnya dengan gelaran Asy-Syahid.

Gerakan Ikhwanul Muslimin yang diasaskan oleh Hassan Al-Banna terus berkembang selepas kewafatannya, dan menjadi salah satu gerakan Islam paling berpengaruh pada abad ke-20, dengan cawangan dan gerakan bersekutu tertubuh di pelbagai negara Arab dan dunia Islam yang lain. Pemikiran beliau mengenai dakwah bertarbiah dan Islam sebagai sistem hidup menyeluruh turut mempengaruhi pemikir dan gerakan Islam generasi selepasnya, termasuk tokoh-tokoh yang kemudiannya menyertai Ikhwanul Muslimin seperti Sayyid Qutb, walaupun sebahagian daripada mereka kemudiannya mengembangkan pemikiran yang berbeza daripada pendekatan asal Hassan Al-Banna sendiri.

Di Malaysia dan Asia Tenggara, pemikiran dakwah dan tarbiah Hassan Al-Banna turut menjadi rujukan dalam kalangan pertubuhan dan gerakan dakwah Islam, terutamanya melalui terjemahan Majmu’at Rasa’il dan tulisan-tulisan berkaitan gerakan Ikhwanul Muslimin ke dalam bahasa Melayu.